پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵

Thursday, May 14, 2026 GMT +3:30

ارسال ایمیل با PHP و کلاس PHPMailer

php-mail-class

ارسال ایمیل از طریق زبان های برنامه نویسی سمت سرور از جمله PHP یکی از رایج ترین مباحث کاربردی است که دیر یا زود برنامه نویسان زبان PHP یا علاقمندان استفاده از این زبان را در روند توسعه یا استفاده از امکانات مبتنی بر وب درگیر خود می کند، اگرچه مفسر PHP به طور پیش فرض توابعی برای مدیریت فرایند ارسال ایمیل در خود گنجانده است اما گستره استفاده از مبحث ارسال نامه های الکترونیکی، پیچیدگی های فنی و نیازهای کاربران به حدی است که نمی توان تنها به صرف این توابع متکی بود، از طرفی گاهی بحث ارسال ایمیل با توجه به محدودیت ها و قابلیت های سرورهای مختلف پتانسیل تبدیل شدن به مشکلات کم و بیش پیچیده را دارد و این چیزی است که بعضا فکر و ذهن بسیاری از مدیران وب را مشغول خود می کند و تبدیل به یک دغدغه می شود، به همین جهت در این آموزش قصد داریم در حد امکان به نحوه ارسال ایمیل با PHP و همچنین کلاس PHPMailer بپردازیم، PHPMailer یکی از قویترین کلاس های رایگان و متن بازی است که در خصوص ارسال ایمیل در دسترس و قابل استفاده است.

ارسال ایمیل در PHP با تابع mail


ساده ترین روش ارسال ایمیل در PHP استفاده از تابع درونی و از پیش تعریف شده mail و پروتکل SMTP (مخفف Simple Mail Transfer Protocol) بدون بررسی نام کاربری و رمز عبور (Authentication) است، در این روش کافی است تابع mail را با چند آرگیومنت فراخوانی کنیم تا ایمیل ارسال شود، به طور مثال:
<?php
//دریافت کننده ایمیل
$to = 'username <useraccount@example.com>';

//موضوع ایمیل
$subject = 'ایمیل ساده';

//متن پیام
$body = 'سلام، این ایمیل جهت تست ارسال شده است!';

//سربرگ ها
$headers = 'From: yourname <youraccount@example.com>' . "\r\n" .
    'Reply-To: yourname <youraccount@example.com>' . "\r\n" .
    'X-Mailer: PHP/' . phpversion();

//فراخوانی تابع و ارسال ایمیل
if(mail($to, $subject, $body, $headers)) {
    echo 'ایمیل شما با موفقیت ارسال شد';
} else {
    echo 'خطا در ارسال ایمیل! تنظیمات سرور شما از این امکان پشتیبانی نمی کند';
}
?>
توضیح:
- تابع mail به صورت از پیش تعریف شده در مفسر PHP وجود دارد و تنها کافی است آن را با تکمیل پارامترها فراخوانی کنیم.
- کارکرد صحیح این تابع تا حدود زیادی بستگی به تنظیمات سرور و فایل php.ini دارد، معمولا در سرورهای اشتراکی دسترسی به فایل اصلی php.ini امکان پذیر نیست بنابراین اگر نتوانیم با تابع mail ایمیل ارسال کنیم به احتمال زیاد تنظیمات این فایل به درستی انجام نشده است یا مسئول فنی هاست قابلیت ارسال ایمیل بدون اعتبارسنجی (Authentication) را محدود کرده است که در صورت نیاز باید با پشتیبانی هاست در این مورد تماس بگیریم (البته در اغلب موارد امکان ارسال ایمیل با ایجاد حساب کاربری و SMTP که در ادامه توضیح خواهیم داد وجود دارد).
- برای ارسال ایمیل با تابع mail سه پارامتر اصلی و چند پارامتر فرعی باید در نظر گرفته شود، پارامترهای اصلی آن آدرس ایمیل دریافت کننده (To)، موضوع (Subject) و متن پیام (Body) است، پارامترهای اضافی به شکل سربرگ ها قابل استفاده هستند (آدرس ایمیل ارسال کننده (From) اغلب اجباری است) که به طور مثال می توانند به صورت های زیر باشند:
<?php
$headers  = 'MIME-Version: 1.0' . "\r\n";
$headers .= 'X-Mailer: PHP' . "\r\n";
$headers .= 'From: yourname <youraccount@example.com>' . "\r\n";
$headers .= 'Reply-To: yourname <youraccount@example.com>' . "\r\n";
$headers .= 'Content-type: text/html; charset=utf-8' . "\r\n";
$headers .= 'Cc: admin@example.com' . "\r\n";
$headers .= 'Bcc: other@example.com' . "\r\n";
?>
سربرگ ها را می توانیم به شکل آرایه نیز در کد ارسال ایمیل داشته باشیم:
$headers = array(
    'From' => 'yourname <youraccount@example.com',
    'Reply-To' => 'yourname <youraccount@example.com',
    'X-Mailer' => 'PHP/' . phpversion()
);
- علامت r\n\ در کدهای بالا برای ایجاد یک خط جدید استفاده می شود، برای حفظ اثر این کدها باید در بین علامت های "" (Double Quotation) باشند نه '' (Single Quotation).
نکته 1: سربرگ From در اغلب پلتفرم های ایمیل اجباری است و در صورتی که این سربرگ تنظیم نشده باشد ممکن است خطای زیر را در PHP دریافت کنیم:
Warning: mail(): "sendmail_from" not set in php.ini or custom "From:" header missing.
نکته 2: عبارت MIME (مخفف Multipurpose Internet Mail Extensions) استاندارد اینترنتی برای ارسال و دریافت اطلاعات با فرمت های مختلف در بستر ایمیل است.

ارسال ایمیل به صورت HTML با تابع mail


تابع mail علاوه بر ارسال ایمیل به صورت متن ساده یا Plain Text برای ارسال محتوای فرمت بندی شده به صورت کدهای HTML نیز قابل استفاده است، بدین منظور دو کار را باید در هنگام ارسال ایمیل انجام دهیم:
1- متن پیام ما باید به صورت کدهای HTML باشد مشابه تگ های صفحات وب که به صورت HTML کدنویسی می کنیم.
2- در قسمت سربرگ ها که در بالا عنوان شد، سربرگ زیر را برای پشتیبانی از زبان فارسی (یا سایر زبان های UTF-8) به کد خود اضافه کنیم:
<?php
//دریافت کننده ایمیل
$to = 'username <useraccount@example.com>';

//موضوع ایمیل
$subject = 'ایمیل ساده';

//متن پیام
$body = '<html><body>سلام، این ایمیل جهت <b>تست</b> ارسال شده است!</html></body>';

//سربرگ ها
$headers = 'Content-type: text/html; charset=utf-8' . "\r\n";
$headers .= 'From: yourname <youraccount@example.com>' . "\r\n" .
    'Reply-To: yourname <youraccount@example.com>' . "\r\n" .
    'X-Mailer: PHP/' . phpversion();

//فراخوانی تابع و ارسال ایمیل
if(mail($to, $subject, $body, $headers)) {
    echo 'ایمیل شما با موفقیت ارسال شد';
} else {
    echo 'خطا در ارسال ایمیل! تنظیمات سرور شما از این امکان پشتیبانی نمی کند';
}
?>
البته ارسال سربرگ های اضافی همیشه هم ضروری نیست، برخی از سرویس های ایمیل به طور پیش فرض از یونیکد UTF-8 پشتیبانی می کنند، اما برای اطمینان از اینکه ایمیل ارسالی در همه پلتفرم ها خوانا و قابل استفاده باشد بهتر است سربرگ Content-type را همراه ایمیل خود ارسال کنیم.

ارسال فایل ضمیمه با تابع mail در PHP


ارسال ایمیل بدون فایل های ضمیمه (Attachment) با تابع mail در PHP کار چندان سختی نیست اما اگر بخواهیم به همین صورت فایل ها را نیز به همراه نامه الکترونیک خود ضمیمه کنیم باید چند کار دیگر انجام دهیم که در ادامه خواهیم گفت، ابتدا کد زیر را در نظر بگیریم این کد با استفاده از تابع mail در PHP علاوه بر ارسال متن ساده و متن به صورت HTML قابلیت ارسال فایل ضمیمه (Attachment) را نیز دارد:
<?php
//دریافت کننده ایمیل
$to = 'username <useraccount@example.com>';

//ارسال کننده ایمیل
$from = 'yourname <youraccount@example.com>';

//ارسال پاسخ به
$reply = 'yourname <youraccount@example.com>';

//موضوع
$subject = 'ارسال ایمیل به همراه ضمیمه';

//کد اتفاقی Boundary
$boundary = md5(time());

//خط جدید
$line = "\r\n"; //یا PHP_EOL

//فایل ضمیمه
$filename = 'phpbook.zip';

//تجزیه و آماده سازی فایل برای ارسال
$attachment = chunk_split(base64_encode($filename));

//سربرگ ها
$headers = 'From: ' . $from . $line;
$headers .= 'Reply-To: ' . $reply . $line;
$headers .= 'MIME-Version: 1.0' . $line;
$headers .= 'Content-Type: multipart/mixed; boundary="' . $boundary . '"' . $line;

//متن پیام به صورت ساده
$body = '--' . $boundary . $line;
$body .= 'Content-Type: text/plain; charset="utf-8"' . $line;
$body .= 'Content-Transfer-Encoding: 8bit' . $line . $line;
$body .= 'این یک ایمیل به همراه ضمیمه است' . $line;

//متن پیام به صورت HTML
$body .= '--' . $boundary . $line;
$body .= 'Content-Type: text/html; charset="utf-8"' . $line;
$body .= 'Content-Transfer-Encoding: 8bit' . $line . $line;
$body .= 'این یک ایمیل به همراه <b>ضمیمه</b> است' . $line;

//تنظیمات فایل ضمیمه
$body .= '--' . $boundary . $line;
$body .= 'Content-Type: application/zip; name="' . $filename . '"' . $line;
$body .= 'Content-Transfer-Encoding: base64' . $line;
$body .= 'Content-Disposition: attachment' . $line;
$body .= 'Content-Transfer-Encoding: 7bit' . $line . $line;
$body .= $attachment . $line;
$body .= '--' . $boundary . '--';

//فراخوانی تابع و ارسال ایمیل
if(mail($to, $subject, $body, $headers)) {
    echo 'ایمیل شما با موفقیت ارسال شد';
} else {
    echo 'خطا در ارسال ایمیل! تنظیمات سرور شما از این امکان پشتیبانی نمی کند';
}
?>
توضیح:
- در هنگام ارسال ایمیل به همراه فایل ضمیمه (Attachment) به سربرگی تحت عنوان Boundary (سرحد، کرانه) احتیاج داریم، در صورتی که ایمیل ارسالی چند بخشی شامل متن ساده، متن به صورت HTML و فایل ضمیمه باشد در استاندارد MIME برای تفکیک قسمت های مختلف آن از هم از عبارتی تحت عنوان Boundary استفاده می شود، نکته مهم اینکه این عبارت نباید جایی در متن ایمیل تکرار شده باشد لذا با تابع MD5 و در نظر گرفتن زمان سرور به صورت Unix یک عبارت رمزی شده (Hash) ایجاد می کنیم، شیوه ایجاد عبارت رمزی شده مهم نیست مهم این است یک رشته متنی غیرتکراری بر اساس استاندارد RFC 1341 کنسرسیوم جهانی وب (W3C) در ایمیل داشته باشیم که قسمت های مختلف را از هم جدا کند.
- نکته مهم دیگر استفاده از تابع chunk_split و base64_encode است، به این صورت فایل ما برای انتقال به قطعات کوچکتری تقسیم شده و در چارچوب استاندارد RFC 2045 سازمان استانداردسازی وب (IETF) قابل انتقال است.
- متغیر line برای ایجاد خط جدید با کاراکترهای rn در محتوای سربرگ های ایمیل ارسالی است، طبق بررسی ما در هنگام ارسال ایمیل به همراه فایل ضمیمه بهتر است تعداد خط ها دقیقا مشابه با نمونه کد بالا باشد.
- در سربرگ های اولیه مقادیر multipart/mixed را برای Content-Type در نظر گرفته ایم که این کار به دلیل ضمیمه بودن فایل به همراه ایمیل است.
- در قسمت میانی کد دو نوع محتوای مشابه به صورت plain/text و text/html تنظیم کرده ایم که جهت سازگاری با سیستم های دریافت ایمیلی است که از HTML پشتیبانی نمی کنند، در صورتی که سیستم دریافت ایمیل از HTML پشتیبانی کند حالت متن ساده نادیده گرفته می شود (در حال حاضر اغلب برنامه ها از ایمیل های HTML پشتیبانی می کنند و حالت Plain Text ضرورت چندانی ندارد).
- در قسمت مربوط به فایل ضمیمه از مقادیر application/zip برای Content-Type استفاده کرده ایم که نوع فایل phpbook.zip را در استاندارد MIME مشخص می کند، برای بدست آوردن مقادیر Content-Type فایل های مختلف کافی است آدرس دایرکتوری، نام فایل به همراه فرمت آن را در سرور یا در لوکال هاست در تابع زیر به جای متغیر فرضی file جایگزین کرده و کد را اجرا کنیم، خروجی دستورات مقادیر مناسب قسمت Content-Type متناظر با فایل تنظیم شده را نمایش می دهد:
<?php
//تابع نمایش نوع فایل
function getMIMEType($file_name){
    //لیست فرمت های پرکاربرد
    $mime_types = array(
        //files
        'txt' => 'text/plain',
        'htm' => 'text/html',
        'html' => 'text/html',
        'php' => 'text/html',
        'css' => 'text/css',
        'js' => 'application/javascript',
        'json' => 'application/json',
        'xml' => 'application/xml',
        'swf' => 'application/x-shockwave-flash',
        'flv' => 'video/x-flv',
        //images
        'png' => 'image/png',
        'jpe' => 'image/jpeg',
        'jpeg' => 'image/jpeg',
        'jpg' => 'image/jpeg',
        'gif' => 'image/gif',
        'bmp' => 'image/bmp',
        'ico' => 'image/vnd.microsoft.icon',
        'tiff' => 'image/tiff',
        'tif' => 'image/tiff',
        'svg' => 'image/svg+xml',
        'svgz' => 'image/svg+xml',
        //archives
        'zip' => 'application/zip',
        'rar' => 'application/x-rar-compressed',
        'exe' => 'application/x-msdownload',
        'msi' => 'application/x-msdownload',
        'cab' => 'application/vnd.ms-cab-compressed',
        //audio/video
        'mp3' => 'audio/mpeg',
        'qt' => 'video/quicktime',
        'mov' => 'video/quicktime',
        'mpeg' => 'video/mpeg',
        'mpe' => 'video/mpeg',
        'mpg' => 'video/mpeg',
        'wav' => 'audio/wav',
        'aiff' => 'audio/aiff',
        'aif' => 'audio/aiff',
        'avi' => 'video/msvideo',
        'wmv' => 'video/x-ms-wmv',
        //adobe
        'pdf' => 'application/pdf',
        'psd' => 'image/vnd.adobe.photoshop',
        'ai' => 'application/postscript',
        'eps' => 'application/postscript',
        'ps' => 'application/postscript',
        //ms office
        'doc' => 'application/msword',
        'docx' => 'application/msword',
        'rtf' => 'application/rtf',
        'xls' => 'application/vnd.ms-excel',
        'ppt' => 'application/vnd.ms-powerpoint',
        //open office
        'odt' => 'application/vnd.oasis.opendocument.text',
        'ods' => 'application/vnd.oasis.opendocument.spreadsheet',
        );
        
        //بررسی پسوند فایل
        $ext = strtolower(array_pop(explode('.', $file_name)));
        
        //برگردان نتیجه
        if (array_key_exists($ext, $mime_types)) {
            return $mime_types[$ext];
        }
        else {
            return 'application/octet-stream';
        }
}

//آدرس فایل شما
$file_name = 'file/phpbook.zip';

//خروجی
echo getMIMEType($file_name);
?>
این تابع اغلب فرمت های رایج را پوشش می دهد.

ارسال ایمیل با استفاده از کلاس PHPMailer


اگرچه کاربرد تابع mail در PHP بسیار ساده و آسان است اما این تابع تنها موارد اولیه را پوشش می دهد، به فرض امکان استفاده از پروتکل SMTP به صورت Authentication (بررسی اعتبار نام کاربری و کلمه عبور) وجود ندارد یا نمی توانیم سرور ارسال ایمیل را تغییر دهیم و محدودیت های دیگری از این دست، به همین دلایل برنامه نویسان و توسعه دهندگان PHP بسته ها و کلاس های دیگری برای مدیریت فرآیندهای مربوط به ارسال ایمیل نوشته اند که یکی از معروف ترین آنها کلاس PHPMailer است، علاوه بر کلاس PHPMailer بسته ایمیل PEAR نیز برای PHP وجود دارد که البته به دلیل قدرت و انعطاف پذیری کلاس PHPMailer کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.
PHPMailer
برای شروع آموزش ارسال ایمیل با استفاده از کلاس PHPMailer ابتدا باید پکیج فایل های مرتبط با این کلاس را از لینک زیر دریافت کنیم:
https://github.com/PHPMailer/PHPMailer
در صورت مسدود بودن خدمات GitHub برای IP های ایران می توانید آخرین نسخه فعلی آن را از لینک زیر نیز دریافت کنید:
دانلود پکیج کلاس PHPMailer نسخه Stable 5.2 - حجم 211 کیلوبایت (آخرین به روزرسانی لینک در وبگو: 99/12/1)
این پکیج حاوی فایل ها و فولدرهای مختلفی است که شاید در نگاه اول کمی گیج کننده باشد، خوشبختانه برای ارسال ایمیل های متداول وجود چند فایل به شرح زیر برای اغلب موارد کفایت می کند و باقی سورس ها جنبه توسعه، سفارشی سازی، مثال یا موارد خاص دارند:
- PHPMailerAutoload.php
جهت مدیریت خودکار و افزودن فایل کلاس های مورد نیاز در هنگام ارسال ایمیل، در نسخه های جدید PHPMailer تنها include این فایل در کدهای برنامه و وجود دو فایل class.phpmailer.php و class.smtp.php در دایرکتوری پکیج اغلب نیازها را پوشش می دهد، وجود فایل PHPMailerAutoload.php در دایرکتوری پکیج الزامی نیست و می توانیم مستقیما فایل class.phpmailer.php را include کنیم.
- class.phpmailer.php
فایل اصلی کلاس PHPMailer که عمده وظایف فرایند ارسال ایمیل را بر عهده دارد، وجود این فایل در دایرکتوری پکیج الزامی است.
- class.smtp.php
کلاس تکمیلی برای فراهم سازی امکان استفاده از پروتکل SMTP جهت ارسال ایمیل، وجود این فایل در دایرکتوری پکیج برای کار با پروتکل SMTP الزامی است.
با این تفاسیر استفاده از کلاس PHPMailer ساده و آسان است، کافی است سه فایل بالا را در دایرکتوری داشته باشیم و مطابق الگوی زیر موارد مورد نیاز را با توجه به حساب ایمیلمان در سرور تنظیم کرده و کدها را اجرا کنیم:
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa">
<head>
<meta charset="utf-8">
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
<title>وبگو | ارسال ایمیل با کلاس PHPMailer</title>
<!-- Webgoo.ir -->
</head>
<body>
<?php
//فایل بارگذاری خودکار
require_once('PHPMailerAutoload.php');

//فراخوانی کلاس
$mail = new PHPMailer(true);

//استفاده از SMTP
$mail->IsSMTP();

try {
    //آدرس سرور ایمیل
    $mail->Host = "mail.example.com";
    
    //استفاده از پروتکل های رمزنگاری
    $mail->SMTPSecure   = 'ssl';
    
    //پورت ارسال ایمیل
    $mail->Port = 465;
    
    //استفاده از SMTP Authentication
    $mail->SMTPAuth = true;
    
    //نام کاربری و کلمه عبور حساب ایمیل
    $mail->Username   = "youraccount@example.com";
    $mail->Password   = "yourpassword";
    
    //افزودن قسمت پاسخ به ایمیل
    $mail->AddReplyTo('replyaccount@example.com', 'Reply Name');
    
    //تنظیم اطلاعات گیرنده ایمیل
    $mail->AddAddress('receiveraccount@example.com', 'Receiver Name');
    
    //تنظیم اطلاعات ارسال کننده ایمیل
    $mail->SetFrom('senderaccount@example.com', 'Sender Name');
    
    //موضوع ایمیل ارسالی
    $mail->Subject = 'PHPMailer Test';
    
    //متن برای کاربرانی که به دلایل فنی نمی توانند ایمیل را به درستی مشاهده کنند
    $mail->AltBody = 'برنامه شما از این ایمیل پشتیبانی نمی کند، برای مشاهده آن لطفا از برنامه دیگری استفاده نمائید';
    
    //یونیکد برای پشتیبانی از زبان فارسی
    $mail->CharSet = 'UTF-8';
    
    //امکان استفاده از تگ های HTML
    $mail->ContentType = 'text/html';
    
    //متن پیام به صورت HTML
    $mail->MsgHTML('<html><body>این یک <font color="#CC0000">تست</font> است!</body></html>');
    
    // ضمیمه کردن فایل به ایمیل
    //$mail->AddAttachment('path/to/file/phpbook.zip');
    
    //ارسال ایمیل
    $mail->Send();
    
    //چاپ نتیجه موفقیت آمیز
    echo "پیام با موفقیت ارسال شد\n";
} catch(phpmailerException $e) {
    //پیام خطا از PHPMailer
    echo $e->errorMessage();
} catch(Exception $e) {
    //سایر خطاها
    echo $e->getMessage();
}
?>
</body>
</html>
توضیح:
- همانطور که گفتیم ارسال ایمیل با PHPMailer خیلی سخت نیست، کافی است ابتدا فایل مدیریت خودکار کلاس های مورد نیاز برنامه یعنی PHPMailerAutoload.php را (با استفاده از require یا include) در صفحه وارد کنیم، سپس موارد مورد نیاز را مطابق با اطلاعات سرور و حساب ایمیلمان تنظیم نمائیم.
- در قسمت new PHPMailer کلاس اصلی برنامه را فراخوانی می کنیم تا در ادامه به متدهای آن دسترسی داشته و نهایتا ایمیل را ارسال کنیم.
- در قسمت IsSMTP مشخص می کنیم که می خواهیم از SMTP (یا از Sendmail) برای ارسال ایمیل استفاده کنیم و برای استفاده از این امکان باید آدرس میل سرور (Host)، نام کاربری (Username) و کلمه عبور (Password) را مطابق الگو تکمیل نمائیم، این اطلاعات و امکان ایجاد حساب کاربری جدید در قسمت ایمیل برنامه های مدیریت هاست مانند cPanel یا DirectAdmin وجود دارد و اغلب توسط شرکت های ارائه دهنده خدمات میزبانی وب نیز در بدو خرید پلن ها ارسال می شود.
- در صورت استفاده از پروتکل های امن مانند SSL یا TLS برای ارسال ایمیل در متد SMTPSecure مقادیر متناظر را تنظیم می کنیم همچنین پورت ارسال ایمیل در متد Port تنظیم  می شود که در حالت معمول یکی از مقادیر 25، 465 یا 587 است (این اطلاعات در قسمت مدیریت حساب های ایمیل برنامه کنترل پنل هاست موجود است).
نکته: اگر برای دامنه سایت گواهی های SSL رایگان نظیر Let's Encrypt فعال باشد باید از نسخه های به روز PHP (نسخه 5.6 به بعد) استفاده کنیم چون این گواهی در به روزرسانی های اخیر جهت پردازش نیاز به OpenSSL 1.1.0 دارد، در غیر اینصورت ممکن است خطای عدم اتصال به سرور ایمیل دریافت کنیم، به طور مثال:
smtp error: failed to connect to server: (0) smtp connect() failed
یا
smtp error: could not connect to smtp host
نتیجه اینکه ایمیل ها از PHPMailer ارسال نمی شوند.
- قسمت AltBody برای کاربرانی است که برنامه دریافت ایمیل آنها تنها از متن ساده پشتیبانی می کند و امکان مشاهده ایمیل های HTML را ندارند، با توجه به اینکه اغلب برنامه ها از ایمیل های HTML پشتیبانی می کنند تنظیم این قسمت اختیاری است.
- متدهای AddReplyTo، AddAddress، SetFrom برای تعیین آدرس دریافت کننده پاسخ به ایمیل، دریافت کننده ایمیل و ارسال کندده ایمیل است.
- متدهای CharSet و ContentType یونیکد و نوع محتوای ارسالی را مشخص می کنند که برای سازگاری با زبان فارسی از استاندارد UTF-8 و برای پشتیبانی از تگ های HTML از نوع محتوای text/html استفاده می کنیم.
- قسمت MsgHTML متن پیام به صورت HTML را در خود جای می دهد، این متن هم می تواند با فراخوانی یک فایل جانبی (با تابع file_get_contents) تکمیل شود یا اینکه به صورت مستقیم اطلاعات را وارد کنیم، به فرض در هنگام کار با فرم های وب می توانیم متن دریافتی از فیلدهای فرم را به متغیر نسبت داده و متغیر را به عنوان محتوای ایمیل ارسالی تنظیم کنیم.
- اگر نیاز به ضمیمه کردن فایل یا فایل هایی در ایمیل باشد می توانیم با متد AddAttachment (که در مثال بالا غیر فعال شده است)  این کار را انجام دهیم، ذکر این نکته ضروری است که فایل باید از قبل بر روی سرور قرار گرفته باشد و سپس آدرس آن به صورت داینامیک در این قسمت جایگزین شود که خود نیاز به کمی مهارت در برنامه نویسی PHP دارد.
- در نهایت نیز ایمیل با متد Send ارسال شده و با توجه به استفاده از try و catch در صورتی که خطایی رخ دهد در قسمت phpmailerException (اگر خطا از سمت کلاس PHPMailer باشد) یا در قسمت Exception (سایر خطاها) مدیریت می شود، استفاده از try و catch اختیاری است (مثال هایی در دایرکتوری examples پکیج PHPMailer وجود دارد که با و بدون استفاده از try و catch چگونگی ارسال ایمیل را نمایش می دهند).

استفاده از حساب گوگل برای ارسال ایمیل با کلاس PHPMailer


با استفاده از کلاس PHPMailer می توانیم از سایر سرورهای SMTP که در آنها حساب کاربری داریم نیز برای ارسال ایمیل استفاده کنیم، البته در عمل سرویس های ایمیل معمولا پس از مدتی برخی از پورت های عمومی خود را محدود کرده یا تغییر می دهند با این وجود یکی از پرکاربردترین این نوع خدمات سرویس ایمیل سایت گوگل است که محدودیت های کمتری نسبت به سایر موارد مشابه دارد، البته در لحظه ای که آین آموزش نوشته می شود ظاهرا پورت 465 SSL آن برای برنامه های جانبی مسدود شده است و خطای Timeout می دهد اما پورت 587 TLS مشکلی ندارد و قابل استفاده است، در کنار این دو پورت امن پورت 25 نیز وجود دارد که نیازی به رمزنگاری ندارد و البته در حال حاضر پشتیبانی نمی شود، برای اینکه کد ارسال ایمیل از طریق گوگل در سرور به درستی کار کند بهتر است همه حالت های مختلف را تست و بررسی کنیم، ارسال ایمیل از این طریق محاسن و در عین حال معایبی دارد، بهترین مزیت آن این است که محدودیت برخی از هاست های اشتراکی را ندارد چون در بیشتر هاست ها برای ارسال ایمیل محدودیت هایی به صورت روزانه یا ساعتی قائل می شوند، ظاهرا و به گفته تیم پشتیبانی گوگل در سرویس پست الکترونیک این شرکت روزانه بالغ بر 2000 ایمیل از یک اکانت تجاری قابل ارسال است که این عدد برای حساب های غیرتجاری یا آزمایشی (Trial) به 500 ایمیل در روز کاهش پیدا می کند، اما معایب این سرویس این است که ممکن است از طرف گوگل پورت های آن مسدود شود یا بدون اطلاع قبلی تغییر پیدا کند و یا به IPهای برخی کشورها سرویس ارائه نکند و مواردی از این دست که این استقلال برنامه ما را تحت تاثیر قرار می دهد، به هر صورت تصمیم به استفاده یا عدم استفاده از این امکان را به عهده شما می گذاریم.
برای استفاده از SMTP گوگل برای ارسال ایمیل در PHP نمونه کد بالا را که مبتنی بر کلاس PHPMailer است به صورت زیر ویرایش می کنیم:
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa">
<head>
<meta charset="utf-8">
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
<title>وبگو | ارسال ایمیل با SMTP گوگل و کلاس PHPMailer</title>
<!-- Webgoo.ir -->
</head>
<body>
<?php
//فایل بارگذاری خودکار
require_once('PHPMailerAutoload.php');

//فراخوانی کلاس
$mail = new PHPMailer(true);

//استفاده از SMTP
$mail->IsSMTP();

try {
    //آدرس سرور ایمیل
    $mail->Host = "smtp.gmail.com";
    
    //استفاده از پروتکل های رمزنگاری
    $mail->SMTPSecure   = 'tls';
    
    //پورت ارسال ایمیل
    $mail->Port = 587;
    
    //استفاده از SMTP Authentication
    $mail->SMTPAuth = true;
    
    //نام کاربری و کلمه عبور حساب گوگل
    $mail->Username   = "youraccount@gmail.com";
    $mail->Password   = "yourpassword";
    
    //افزودن قسمت پاسخ به ایمیل
    $mail->AddReplyTo('replyaccount@example.com', 'Reply Name');
    
    //تنظیم اطلاعات گیرنده ایمیل
    $mail->AddAddress('receiveraccount@example.com', 'Receiver Name');
    
    //تنظیم اطلاعات ارسال کننده ایمیل
    $mail->SetFrom('senderaccount@example.com', 'Sender Name');
    
    //موضوع ایمیل ارسالی
    $mail->Subject = 'PHPMailer Test';
    
    //متن برای کاربرانی که به دلایل فنی نمی توانند ایمیل را به درستی مشاهده کنند
    $mail->AltBody = 'برنامه شما از این ایمیل پشتیبانی نمی کند، برای مشاهده آن لطفا از برنامه دیگری استفاده نمائید';
    
    //یونیکد برای پشتیبانی از زبان فارسی
    $mail->CharSet = 'UTF-8';
    
    //امکان استفاده از تگ های HTML
    $mail->ContentType = 'text/html';
    
    //متن پیام به صورت HTML
    $mail->MsgHTML('<html><body>این یک <font color="#CC0000">تست</font> است!</body></html>');
    
    // ضمیمه کردن فایل به ایمیل
    //$mail->AddAttachment('path/to/file/phpbook.zip');
    
    //ارسال ایمیل
    $mail->Send();
    
    //چاپ نتیجه موفقیت آمیز
    echo "پیام با موفقیت ارسال شد\n";
} catch(phpmailerException $e) {
    //پیام خطا از PHPMailer
    echo $e->errorMessage();
} catch(Exception $e) {
    //سایر خطاها
    echo $e->getMessage();
}
?>
</body>
</html>
ممکن است پس از اجرای کد برای اولین بار سرویس گوگل دسترسی برنامه را تا زمان دریافت مجوزهای لازم از صاحب حساب کاربری مسدود کند، بدین جهت اگر با خطای Authentication مواجه شدیم لازم است که به ایمیل خود مراجعه کرده و با پیروی از دستورالعمل پیام ارسالی از طرف گوگل مبنی بر تلاش برای استفاده از حساب کاربری ما در یک برنامه جانبی اجازه استفاده از حساب کاربریمان را به برنامه خود بدهیم و از نو آن را اجرا کنیم، توجه کنیم نباید به اشتباه بر روی لینک ها کلیک کنیم، در غیر این صورت ممکن است دسترسی برنامه به حساب گوگل مسدود شده و برای ارسال ایمیل از این طریق با مشکل مواجه شویم.

ارسال ایمیل در لوکال هاست و WampServer


برای ارسال ایمیل از طریق لوکال هاست و برنامه سرور محلی WampServer با استفاده از SMTP سرویس ایمیل گوگل GMail، ابتدا لازم است که آخرین نسخه WampServer را روی سیستم خود نصب کنیم، این برنامه از لینک زیر قابل دریافت است:
www.wampserver.com
پس از نصب برنامه به دلیل استفاده گوگل از پروتکل های امن و عدم پشتیبانی WampServer (به طور پیش فرض) از این امکان باید تغییراتی در فایل اصلی php.ini اعمال کنیم تا ایمیل ما از این طریق قابل ارسال باشد، لذا به دایرکتوری که برنامه را در آن نصب کرده ایم رفته و آدرس زیر را ادامه می دهیم تا به فایل php.ini برسیم:
\bin\apache\apache*.*.**\bin
در این فایل با استفاده از نت پد (Notepad) یا هر ویرایشگر متنی دیگری و با کمک قابلیت کلمه یاب یا Find به دنبال عبارت openssl می گردیم تا به خط مربوط به extension=php_openssl.dll برسیم، اگر در ابتدای این خط علامت ; بود آن را حذف، فایل خود را ذخیره کرده و برنامه WampServer را (اگر در حال اجرا بود) بسته و مجددا اجرا می کنیم یا می توانیم از امکان شروع مجدد آن استفاده کنیم، اکنون اگر تابع phpinfo را در یک فایل php خروجی بگیریم:
<?php
phpinfo();
?>
در قسمت Phar امکان OpenSSL Support باید فعال یا Enabled باشد در غیر این صورت در هنگام ارسال ایمیل از طریق PHPMailer و WampServer پیام زیر را دریافت خواهیم کرد:
Warning: stream_socket_enable_crypto() [streams.crypto]: this stream does not support SSL/crypto
در صورت فعال بودن OpenSSL و عدم دریافت خطا همه چیز آماده است تا از کلاس PHPMailer و SMTP گوگل استفاده کنیم.
در پایان مجددا یادآور می شویم که ممکن است برای اولین بار گوگل کد ما را مسدود کند تا زمانی که مجوز اجازه و دسترسی برنامه را از صاحب حساب دریافت کند، لذا اگر با این خطا در اکانت GMail خود مواجه شدیم باید از دستورالعمل های آن پیروی کرده و مجوز دسترسی به حسابمان را برای برنامه ارسال ایمیل فراهم کنیم.
دسته بندی: آموزش کاربردی » PHP
related مطالب بیشتر:
نمایش آمار بازدیدها با PHP بدون استفاده از دیتابیس
محدود کردن لینک دانلود مستقیم فایل ها با PHP و htaccess
ساخت فید خوان آر اس اس (RSS Feed Reader) با PHP
ساخت منوی هوشمند با PHP و CSS
نحوه نمایش متن و تصاویر اتفاقی در PHP و MySQL
دیدگاه
more ۱۴۸ دیدگاه برای این مطلب ارسال شده است.
more چینش دیدگاه ها به ترتیب از جدیدترین به قدیمی ترین است.
هادی
۰۴:۴۱ ۱۳۹۳/۱۲/۲۷
با سلام . تشکر میکنم از سایت خوبتون
من برای ارسال ایمیل از کلاس phpmailer استفاده میکنم اما هنگام ارسال این خطا رو میده
SMTP -> FROM SERVER:220 smtp.mail.yahoo.com ESMTP ready
SMTP -> FROM SERVER: 250-smtp.mail.yahoo.com 250-PIPELINING 250-SIZE 41697280 250-8 BITMIME 250 STARTTLS
SMTP -> ERROR: AUTH not accepted from server: 530 5.7.0 Must issue a STARTTLS command first
SMTP -> FROM SERVER:250 2.0.0 OK
SMTP Error: Could not authenticate.
خیلی ممنون میشم راهنمایی کنید.
در ضمن چطوری میشه که مقدار port از پیش فرض به مقدار دلخواه و مقدار پروتکل رو از ssl به tls عوض کرد.
همان طور که در نمونه کدهای آموزش گفته شده، پارامتر زیر این کار را انجام می دهد:
$mail->SMTPSecure = "tls";
نیما
۱۶:۱۷ ۱۳۹۳/۰۹/۱۵
سلام
ممنون از مطالب مفیدتون. من با استفاده از راهنماییهای شما و استفاده از کلاس phpmailer بالاخره تونستم صفحه Contact Us وب سایتمو راه بندازم ولی چون از smpt auth استفاده میکنم آدرس ایمیل و رمز عبور رو مجبورم تو فایل php ذخیره کنم. آیا راهی هست که این authentication رو کلا حذف کنم و مجبور نشم کاربری و رمز عبور میل رو وارد این فایل کنم؟ برای امنیت بیشتر...
باز هم ممنون
متاسفانه چنین قابلیتی حداقل به راحتی وجود ندارد، لذا باید مجموعه ای از نکات امنیتی را رعایت کنید، PHP در حالت عادی از امنیت کافی برخوردار است و صرف درج پسورد در فایل PHP باعث دسترسی دیگران به اطلاعات نمی شود، اما در کنار این خاصیت می توانید با htaccess دسترسی به فایل های php را مسدود کنید، همچنین می توانید یک دایرکتوری را در پنل هاست پسورد گذاری کنید.
علی
۱۵:۲۱ ۱۳۹۳/۰۹/۰۹
سلام ... دمتون گرم با این سایت خوبتون..... یه سوال چه طوری یه ایمیل و برای چند نفر بفرستم؟
می توانید آدرس ها را در یک آرایه تعریف و از کلید و مقدار آرایه در حلقه foreach استفاده کرده و برای تک تک آدرس ها عمل ارسال ایمیل را انجام دهید (آدرس ها را در قسمت AddAddress قرار دهید).
۲۲:۴۴ ۱۳۹۳/۰۹/۰۱
سلام خسته نباشید واقعا عالی بود من که استفاده کردم خدا عجرتون بده چرا دیگه فعالیت نمی کنید مطلب نمیذارید
لطفا ادامه بدید...
عدم انتشار مطالب جدید در سایت موقتی است و در آینده (پس از به روزرسانی سایت به نسخه جدید) مطالب مجددا منتشر خواهند شد.
nima
۲۰:۳۶ ۱۳۹۳/۰۸/۱۵
سلام مجدد
از زحماتتون ممنون اما کد ارسال ایمیلتون مشکل داره
لطفا تنها زمانی که خودتون از کد جواب گرفتید بذارید که کاربرهاتون سردر گم نشن!
$mail = new PHPMailer(true);
باید در اولین قدم true رو از آرگومان های تابع حذف کنید که کد بتونه کلا اجرا شه و به هاست SMTP وصل شه
تشکر از نکته سنجی، اما هیچ آموزشی بدون تست و بررسی از جوانب مختلف در سایت منتشر نمی شود، در مورد آرگومان کلاس PHPMailer باید عرض کنیم true یا false بر اساس مستندات کلاس، هیچ نقشی در اجرای کلاس ندارد و برای تعیین external exceptions و خطایابی است، این آرگیومنت هم به عنوان construct و کاملا استاندارد است!
  /**
* Constructor
* @param boolean $exceptions Should we throw external exceptions?
*/

public function __construct($exceptions = false) {
$this->exceptions = ($exceptions == true);
}
همانطور که ملاحظه می کنید خود برنامه نویس اصلی مقدار پیش فرض false را تنظیم کرده!
در مورد پورت ارسال ایمیل شاید حق با شما است اما در اغلب هاست ها پورت به صورت پیش فرض انتخاب می شود و کد بدون هیچ مشکلی عمل خواهد کرد که این بستگی به تنظیمات میل سرور دارد (همیشه ممکن است چنین باگ ها و نواقصی در هر آموزشی وجود داشته باشد، دلیل بر این نیست که کد تست نشده!)، البته به این موضوع در بخش آخر آموزش در رابطه با SMTP گوگل اشاره کرده ایم.
nima
۰۱:۳۷ ۱۳۹۳/۰۸/۱۵
سلام مجدد
من به پی اچ پی بیشتر از حداقل آشنایی دارم جناب مهندس
به همین دلیل هم این روش رو که از روش های موجود انعطاف پذیر تر هستش انتخاب کردم. اما درک درستی از مفهوم فیلدهای موجود ندارم متاسفانه که این برمیگرده به درک پروتکل بکار گرفته شده در هر صورت ممنون از آموزش هاتون و توجه به سوال مطرح شده.
nima
۲۳:۲۳ ۱۳۹۳/۰۸/۱۳
سلام
ممنون از سایت مفید و کاملتون
آموزش هاتون فوق الاده هستند
جناب مهندس من تو استفاده از کدهایی که واسه ارسال ایمیل دادید مشکل دارم
کلا نمیدونم باید این فیلد ها رو با چه اطلاعاتی پر کنم !
$mail->Host       = "mail.example.com"; // آدرس SMTP سرور شما
$mail->SMTPAuth = true; // استفاده از SMTP authentication
$mail->Username = "yourname@example.com"; // نام کاربری SMTP
$mail->Password = "************"; // کلمه عبور SMTP
$mail->AddReplyTo('yourname@example.com', 'Your Name'); // افزودن پاسخ به ارسال کننده
$mail->AddAddress('username@example.com', 'User Name'); // تنظیم آدرس گیرنده ایمیل
$mail->SetFrom('yourname@example.com', 'Your Name'); // تنظیم قسمت ارسال کننده ایمیل
اگر با نحوه ساخت اکانت ایمیل در پنل هاست آشنا نیستید، اطلاعات اکانت ایمیلتان را از پشتیبانی هاست خود دریافت کنید، علاوه بر این برای استفاده از این کد حداقل آشنایی با PHP ضروری است.
۱۷:۵۰ ۱۳۹۳/۰۷/۱۵
با سلام و خسته نباشید فراوان
بنده از کد شما استفاده کردم و به درستی کار کرد فقط
میخواستم بپرسم آیا در کلاس phpmailer و با استفاده از SMTP میشه در قسمت AddAddress چند میل رو اضافه کرد که عملا به چند نفر ایمیل بفرستیم؟
ممنون میشم اگه راهنماییم کنید
بله، اما برای این کار باید برای هر ایمیل یک متغیر اضافه کنید، یعنی به صورت نمونه زیر:
$mail->AddAddress('username1@example.com', 'User Name 1');
$mail->AddAddress('username2@example.com', 'User Name 2');
$mail->AddAddress('username3@example.com', 'User Name 3');
همچنین می توانید از پارامتر AddCC نیز استفاده کنید.
نکته: برای راحتی کار می توانید آدرس های ایمیل را در قالب یک آرایه داشنه باشید و با foreach یک حلقه بنویسید.
۱۹:۳۷ ۱۳۹۳/۰۶/۱۷
ممنون بابت پاسخ تون
میشه ساب دامین ایجاد کرد و به هر ساب دامین یه آی پی مجزا اختصاص داد و از smtp اون ساب دامنه استفاده کرد؟
مثلا smtp دامنه اصلی اینه: smtp.site.com
به این شکل هم میشه استفاده کرد؟
smtp.server1.site.com
حتما باید دامنه مجزا باشه یا با ساب دامنه هم میشه کار مشابه رو انجام داد؟
ممنون
تست نشده اما به نظر چنین کاری میسر نیست، ساب دامین در واقع وابسته به دامنه اصلی است و از یک SMTP سرور استفاده می کند، پس تفاوتی نمی کند که نام ساب دامین چه چیزی باشد (در نهایت دامنه اصلی مهم است).
به هر حال تست با ارسال یک ایمیل آزمایشی ساده ممکن است.
۱۱:۵۲ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶
سلام
میشه با کلاس phpmailer تعیین کرد که فرضا با چه آی پی ایمیل ارسال بشه؟
امکان تغییر آی پی ارسال کننده ایمیل وجود داره؟ مثلا من 50 تا آی پی دارم رو سرورم چطور میتونم کاری کنم که به ترتیب با هر آی پی مثلا 10 هزار تا ایمیل ارسال کنم؟
هنگام ارسال ایمیل آی پی switch بشه
همچین امکانی وجود داره در PHP ؟
PHP برای ارسال ایمیل از SMTP سرور و تنظیمات php.ini استفاده می کند، لذا نمی توان بین IP ها switch کرد، فقط می توان از چند SMTP مختلف استفاده نمود که بدین منظور ابتدا باید چند SMTP مختلف داشته باشید (چند دامنه مختلف هر کدام ست شده با یک IP مخصوص) و در قسمت PHP نیز کد مربوط به ارسال ایمیل ها به صورت دسته ای را بنویسید که بین سرورها switch کند، در کل توضیح کوتاهی ندارد و نیازمند داشتن مهارت در برنامه نویسی PHP است.
نیما
۱۳:۰۸ ۱۳۹۳/۰۶/۱۵
سلام
من برای راه اندازی بخش "Contact" وب سایتمون خیلی تو اینترنت گشتم، با اینکه چیزای زیادی پیدا کردم ولی نهایتاً مطالب شما بود که کمکم کرد به نتیجه برسم.
واقعاً از شما ممنونم
reza
۱۳:۴۰ ۱۳۹۳/۰۶/۰۶
با سلام و احترام و تشکر از سایت پر کاربردیتون
میشه تنظیمات مربوط به Xampp رو هم بگین ؟
روش زیر تست نشده اما برداشتی از مجموع راه حل های ارائه شده در وب است.
در Xampp باید دو فایل را ویرایش کنید؛
php.ini در نمونه آدرس:
C:\xampp\php\php.ini
و sendmail.ini در نمونه آدرس:
C:\xampp\sendmail\sendmail.ini
در فایل php.ini علامت ; یا semicolon را از ابتدای خط extension=php_openssl.dll حذف کنید.
در قسمت [mail function] تنظیمات زیر را متناسب با اکانت گوگل خود تنظیم نمائید:
SMTP=smtp.gmail.com
smtp_port=587
sendmail_from = my-gmail-id@gmail.com
sendmail_path = "\"C:\xampp\sendmail\sendmail.exe\" -t"
سپس فایل sendmail.ini را ویرایش کرده و قسمت زیر را متناسب با اکانت گوگل خود تنظیم کنید:
[sendmail]

smtp_server=smtp.gmail.com
smtp_port=587
error_logfile=error.log
debug_logfile=debug.log
auth_username=my-gmail-id@gmail.com
auth_password=my-gmail-password
force_sender=my-gmail-id@gmail.com
اکنون Xampp را ریست کنید.
ali
۱۷:۵۴ ۱۳۹۳/۰۶/۰۴
سلام. ممنون از توضیحات خوبتون
چند تا سوال داشتم. ممنون میشم جواب بدین.
1-من نصب و راه اندازی php apache mysql روی سرور ، بالا اوردن سایت و تنظیم دامنه به اون رو تا حدودی بلدم و اون انجام دادم
حالا اگه بخوام برا سایتم ایمیلی به ادرس help@mydomain.com
درست کنم. باید به ترتیب چی کار کنم؟ یعنی اول باید smtp سرور یا mail سرور (تفاوتی داره؟) نصب کنم. بعد تنظیمات php.ini و میل سرور درست کنم؟ و این ادرس ایمیل (help@mysite.com) یا smtp.mysite.com رو باید تو تنظیمات dns , چیزی درست کرد؟
یه توضیح مرحله به مرحله میدی. ممنون
2-و وقتی سرور با کنترل پنل (مثلا cpanel)می خریم یا خودمون همون اول کنترل پنل روش نصبش میکنیم.
php apache mysql mailserver ftp همش رو خود کنترل پنل با خودش, نصب و کانفیگ میکنه یا باید جدا جدا نصب کرد.
سوالتان ارتباط مستقیمی به مطلب ندارد و باید در انجمن های مدیریت هاست و سرور مطرح شود! در واقع پیکربندی سرور نیاز به آموزش جداگانه و حرفه ای دارد و امکان خلاصه کردن مطلب در این قسمت فراهم نیست.
رها
۱۸:۳۸ ۱۳۹۳/۰۵/۱۵
سلام من از تابع mail استفاده کردم اما این ارور رو میده نمیدونم چه تنظیماتی باید داخل php.ini انجام بدم لطفا راهنماییم کنید ممنون
Warning: mail() [function.mail]: Failed to connect to mailserver at "localhost" port 25, verify your "SMTP" and "smtp_port" setting in php.ini or use ini_set() in C:\wamp\www\project\tamas.php on line 134
باید Sendmail را در سرور لینوکس خود فعال یا در هاست مجازی از SMTP استفاده کنید که توضیحات به صورت مفصل در آموزش گفته شده (در کل استفاده از تابع mail توصیه نمی شود، بهتر است از SMTP با نام کاربری و کلمه عبور استفاده کنید).
مهسا
۲۳:۰۷ ۱۳۹۳/۰۴/۲۴
ممنون از توضیحاتی که جهت فعال کردن ایمیل در wampserver دادید. واقعا خسته نباشید.
more لطفا پیش از ارسال دیدگاه نکات زیر را مد نظر داشته باشید:
- به سوالات کلی، زمانبر، مبهم و مشکلاتی که تلاشی برای رفع آنها نکرده باشید پاسخ مختصر داده شده یا به بخش برنامه نویسی اختصاصی ارجاع داده می شوند.
- کدها و اسکریپت های طولانی را ترجیحا در یک صفحه وب آنلاین یا به صورت حساب موقت و آزمایشی قرار دهید تا امکان بررسی دقیق مشکل و خطایابی میسر باشد.
- تمام دیدگاه های ارسالی خوانده شده و برای هر کاربر مدت زمان لازم جهت پاسخگویی در نظر گرفته می شود، لطفا از طرح سوالات متعدد در بازه زمانی کوتاه خودداری کنید.



 refresh
10 × 10
2 × 8
20 × 20
=