آموزش برنامه نویسی وب با PHP

تعریف PHP به زبان ساده

اگر بخواهیم PHP را به زبان ساده تعریف کنیم می توانیم آن را زبان برنامه نویسی اسکریپتی چند منظوره بنامیم که به طور خاص برای وب توسعه یافته و جهت نوشتن برنامه های تحت وب کاربرد تخصصی دارد، این تعریف ترجمه ساده از عبارتی است که در سایت php.net درج شده است:

PHP is a popular general-purpose scripting language that is especially suited to web development.

این زبان در سال 1994 میلادی توسط Rasmus Lerdorf با هدف نمایش آنلاین اطلاعات و رزومه شخصی به زبان C نوشته شد که به همین دلیل در ابتدا آن را Personal Home Page نامیدند که PHP مخففی از سرواژه های این عبارت است، بعدها با پیشرفت PHP عبارت توضیحی HyperText Preprocessor (پیش پردازنده ابرمتن) جایگزین عبارت فوق شد، منظور از پیش پردازنده ابرمتن این است که PHP ابتدا کدها و دستورات را با مفسر خود پردازش کرده و سپس خروجی را به مرورگر کاربر ارسال می کند.
نکته: منظور از اسکریپتی بودن PHP این است که کدهای آن در مفسر سرور پردازش شده و مانند برنامه های رایج در قالب یک بسته نرم افزاری کامپایل نمی شوند.

چرا PHP بیاموزیم و با PHP برنامه نویسی کنیم؟

اغلب علاقمندان به فراگیری دانش برنامه نویسی وب پس از اینکه از مرحله زبان های سمت کاربر عبور می کنند در دو یا بعضا چندراهی انتخاب یک زبان برنامه نویسی سمت سرور به شک و تردید دچار می شوند، محدودیت های زمانی، انرژی و حوصله ای که برای فراگیری یک زبان برنامه نویسی صرف می شود این انتخاب را بیش از پیش حساستر کرده و حتی آینده حرفه ای ما را رقم می زند، اگر در وب عباراتی مانند "PHP یا ASP کدام بهتر است؟!" را جستجو کنید، ملاحظه می کنید که اغلب بین برنامه نویسان در این خصوص که کدام زبان مناسب تر است بحث های طولانی و بعضا متعصبانه رخ داده و هر کسی با دید خود به این قضیه نگاه می کند، اما واقعیت این است که هیچ زبانی کامل و بی نقص نیست و ما هم قصد نداریم PHP را با زبان های دیگر مقایسه کنیم چرا که هیچ محدودیتی از این نظر که بتوانیم از چند زبان برنامه نویسی استفاده کنیم وجود ندارد و در واقع مرزی برایمان به عنوان برنامه نویس نباید ترسیم کنیم، PHP را می آموزیم چون متخصص در امر وب است و تمام نیازهایمان را به خوبی پوشش می دهد، چون ساده و در عین حال قدرتمند، سریع و امن است، رایگان، کم دردسر و در دسترس است، کدنویسی با PHP اغلب به درک بهتر ساختار و پیچیدگی های وب کمک می کند، PHP از شیوه های برنامه نویسی معمولی و شی گرا به خوبی پشتیبانی می کند، برای کار با پایگاه داده اکستنشن های قوی و تخصصی دارد، PHP متن باز (Open-source) است و آنگونه که توسعه محصولات شرکت های بزرگ به پدیدآورنده محدود می شود وابسته به شرکت خاصی نیست، اغلب برنامه های رایگان و پرکاربرد مدیریت محتوای وب (CMS) به زبان PHP نوشته شده اند مانند وردپرس، جوملا، دروپال و...، PHP توسط گروهی حرفه ای از برنامه نویسان وب پشتیبانی می شود، وجود سایت مرجع php.net و جامعه وسیعی از کاربران در سطح وب خود نویدبخش رشد شتابان PHP و رفع نواقص احتمالی نسبت به زبان های مشابه و آینده روشن است، لذا می توان PHP را یکی از مناسبترین گزینه ها برای برنامه نویسی سمت سرور به شمار آورد.

فراگیری PHP، آسان و شیرین!

شاید در نگاه اول آموختن PHP کاری پیچیده به نظر برسد اما اصولا برای یادگیری زبان های برنامه نویسی کافیست ایده های ذهنی مان را خط به خط روی کاغذ بنویسیم و سپس با توجه به دستورالعمل و شیوه نگارش (Syntax) هر زبانی به دنبال راه حل تبدیل و فهماندن ایده به سیستم شویم (تبدیل زبان انسان به زبان ماشین)، این روند در مورد PHP نیز صادق است و خوشبختانه می توان این زبان را جزء آسانترین و شیرین ترین زبان های برنامه نویسی قلمداد کرد که در عین قدرتمندی از سادگی و روانی خاص خود برخوردار است، یادآور می شویم PHP یک زبان برنامه نویسی است و قاعدتا مباحث آن به هم مرتبط و حالت سلسله مراتبی خواهند داشت، لذا اکیدا توصیه می کنیم آموزش ها را گام به گام، آهسته و پیوسته و با تمرین کافی فرا بگیرید تا شیرینی کدنویسی با این زبان را به بهترین نحو تجربه کنید.

برای کدنویسی PHP از چه برنامه ای استفاده کنیم؟

اکنون که با کلیات برنامه نویسی با PHP آشنا شدیم نوبت به ورود عملی به این مسیر است، در اولین گام این سوال مطرح می شود که برای کدنویسی PHP از چه برنامه ای باید استفاده کنیم؟ در پاسخ می توان چند برنامه قوی و کاربردی مختلف را پیشنهاد داد از جمله برنامه قدرتمند و مناسب PhpStorm (توصیه می کنیم برای شروع از این برنامه استفاده کنید)، برنامه شرکت ادوبی با نام Adobe Dreamweaver، برنامه رایگان و متن باز NetBeans IDE - PHP Development با محیط کدنویسی قوی و پشتیبانی مناسب، در کنار این برنامه ها استفاده از ویرایشگرهای به ظاهر ساده مانند ++Notepad برای کار با فایل های PHP ضروری خواهد بود، خوشبختانه تمام موارد نامبرده با یک جستجوی کوتاه در وب در دسترس می باشند.

اجرای کدهای PHP در سیستم عامل

از آنجایی که PHP یک زبان سمت سرور (Server-side) است برای اجرای آن در سیستم خود نیاز به برنامه هایی تحت عنوان سرور مجازی (Localhost) داریم که اغلب به صورت رایگان در دسترس هستند، برای نمونه یکی از بهترین ها در آدرس زیر قابل دریافت است.

apachefriends.org

همچنین:

wampserver.com

و همچنین:

appservnetwork.com

پس از نصب هر یک از برنامه های XAMPP، WampServer یا AppServ اکنون شما قادر به اجرای فایل های PHP بر روی سیستم خودتان خواهید بود (توصیه می کنیم یکی از نسخه های برنامه XAMPP را متناسب با سیستم خود انتخاب کرده و نصب نمائید)، پس از نصب و اجرای برنامه به آیکن مربوطه که معمولا در نوار وظیفه سیستم عامل مشخص است دقت نمائید به طور مثال برنامه XAMPP پنجره کنترلی برای مشاهده وضعیت سرویس های مورد نیاز (Apache، MySQL و...) را در رابط کاربری خود نمایش می دهد یا برنامه WampServer در حالت عادی آیکنی سبزرنگ را نمایش می دهد و این یعنی سرور مجازی شما فعال و آماده به کار است، اکنون برنامه ویرایشگر فایل های PHP خود (به طور مثال PhpStorm) را اجرا و فایلی با نام example.php (فایل فرضی و نام دلخواه) در فولدر htdocs یا www (با توجه به برنامه مورد استفاده) در محل نصب سرور مجازی ذخیره نمائید، به فرض اگر برنامه XAMPP یا WampServer را در درایو C در فولدرXampp یا Wamp قرار داده باشید ریشه سرور مجازی شما به صورت نمونه های زیر خواهد بود:

C:\Xampp\htdocs
C:\Wamp\www

فایل example.php را درون این فولدر قرار دهید، بهتر است این فایل با نمونه کدهای ساده HTML کدنویسی شده باشد تا در هنگام گرفتن خروجی نتیجه مشخص شود، در نهایت مرورگرتان را اجرا کرده و عبارت http://localhost/example.php را در قسمت نوار آدرس نوشته، دکمه Enter را در صفحه کلید بزنید تا فایل از فولدر htdocs یا www فراخوانی شود، اگر همه چیز صحیح باشد صفحه وب شما در مرورگر نمایش داده خواهد شد درست مانند اینکه یک سایت آنلاین بر روی سرور واقعی برپا کرده باشید (در سرور آنلاین نیز معمولا ریشه سایت فولدر public_html یا www است).

چند مثال ساده با PHP

فلسفه پیدایش PHP (سال 1994 میلادی توسط Rasmus Lerdorf) ایجاد صفحات داینامیک و استفاده از آن در وب بوده (هرچند PHP را می توان به صورت General-purpose استفاده کرد) لذا می توان دستورات این زبان را در کنار کدهای ساده HTML درج و اجرا کرد (در اصطلاح PHP را HTML-embedded می گویند) این قابلیت یکی از نقاط قوت PHP محسوب شده و یادگیری آن را ساده تر می کند، برای شروع و آشنایی بیشتر کدها و مثال هایی ساده از این زبان را مرور می کنیم:

<?php
echo "اولین کد PHP من!";
?>

توضیح:
- کدهای PHP با تگ علامت سوال ، php شروع و با علامت سوال بسته می شوند (شیوه استاندارد).
- دستور echo مقادیر را به خروجی ارسال و در مرورگر چاپ می کند.
حال به کد زیر توجه کنید:

<?php
$text = "اولین کد PHP من!";
echo $text;
?>

پیش نمایش
توضیح:
- در کد بالا عبارت اولین کد PHP من! به جای اینکه مستقیما به echo داده شود، ابتدا به یک متغیر (در آینده در این رابطه مفصل خواهیم گفت) نسبت داده شده و سپس مقادیر متغیر با دستور echo به خروجی داده می شود (علامت $ در PHP نشان دهنده متغیر است).
حال به مثال زیر توجه کنید:

<?php
$num1 = 20;
$num2 = 50;
$total = $num1 + $num2;
echo $total;
?>

پیش نمایش
توضیح:
- کد بالا مقدار متغیر total را به خروجی خواهد داد و متغیر total برابر است با حاصل جمع دو متغیر num1 و num2 که اعدادی به دلخواه به آنها داده ایم.
- ملاحظه می کنید که PHP قدرت محاسبه منطقی دارد و می توان با آن از ترکیب چند مقدار یک مقدار جدید به دست آورد، این مثال ها اولیه و ساده هستند اما ما را با دنیای جدیدی آشنا می کنند که همان داشتن تفکر و هوش منطقی است و رفته رفته ذهنمان را برای نوشتن برنامه های سیستماتیک، طراحی الگوریتم ها و ساختارهای پیچیده تر وب آماده می کنند.
مثالی دیگر:

<?php
$name = 'Webgoo';
if ($name == 'Webgoo'){
    $hi = 'سلام وبگو!';
}
else{
    $hi = 'سلام، لطفا در سایت عضو شوید!';
}
echo $hi;
?>

پیش نمایش
توضیح:
- if (اگر) و else (در غیر اینصورت) برای ایجاد شرط منطقی به کار می روند و علامت == نشان دهنده برابری دو طرف آن است، اینها ابزارهایی است که در دنیای برنامه نویسی به کارمان می آیند و می توانیم به کمک آنها زبان انسان را به زبان ماشین تبدیل کنیم، در تفسیر کد بالا ابتدا متغیر name را با مقادیر از پیش تعریف شده Webgoo مقدار دهی کرده ایم (می تواند هر چیز دیگری باشد)، سپس با شرط if بررسی کرده ایم که اگر متغیر name برابر با مقدار Webgoo باشد، دستور echo داخل شرط if که بین دو علامت {} مشخص است اجرا شود، در غیر اینصورت قسمت else اجرا خواهد شد.
تقریبا هر آنچه که از وب بخواهید با PHP دستیافتنی است، در ادامه مطالب بخش آموزش های مقدماتی PHP در این باره بیشتر خواهیم گفت.